norocesitlilik nedir

Nöroçeşitlilik Nedir?

Bireylerin beyin ve sinir sistemlerindeki farklılıkları tanımlayan nöroçeşitlilik, bir kavram olarak karşımıza çıkar. Bu farklılıklar, bireylerin algılamaları, düşünme şekilleri, davranışları ve öğrenme becerileri gibi birçok alanda ortaya çıkabilir. Her bireyin benzersiz bir beyin yapısına sahip olduğunu ve bu farklılıkların normal ve doğal olduğunu vurgular. Nöroloji ve çeşitlilik kelimelerinden oluşan kavram, beyin ve sinir sistemi üzerindeki farklılıkların bir sonucu olarak ortaya çıkar. Bu farklılıklar, genetik, nörolojik, biyolojik veya çevresel faktörlerden kaynaklanabilir. Örneğin, otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), öğrenme güçlüğü gibi durumlar bu tanıma örnek olarak verilebilir.

İlk kez Thomas Armstrong tarafından ortaya atılan bu kavram tarihsel süreçte çeşitli araştırmaların yapılmasına olanak tanımıştır. Armstrong tarafından yazılan “Nöroçeşitliliğin Sekiz Prensibi” kitabı bu konuda temel bir kaynak olarak gösterilebilir. Kitapta geçen prensipler ve nörolojik farklılıklar, her bireyin benzersiz olduğunu ve farklı beyin yapılarına sahip olmanın normal olduğunu vurgular. Dolayısıyla nöroçeşitlilik kavramı, bireylerin farklılıklarını kabul etmek ve onlara saygı göstermek açısından önemli bir yer tutar. Toplumun tüm bireyleri içeren bir yaklaşımı teşvik eder ve herkesin potansiyelini tam olarak gerçekleştirebilmesini sağlar. Bugünkü yazıda nöroçeşitlilik kavramından, temel unsurlarından ve belirtilerinden bahsedilecektir.

Nöroçeşitliliğin Temel Unsurları

Nörolojik farklılıklara vurgu yapan kavramın temel unsurları nörotipik ve nöroçeşitli olmak üzere iki kısma ayrılır.

  1. Nörotipik
  2. Nöroçeşitli

1. Nörotipik 

Nörotipik, nöroçeşitlilik spektrumunda yer alan bireylerin çoğunluğunu ifade eden bir terimdir. Nörotipik bireyler, beyin ve sinir sistemi işleyişleri açısından toplumun genel beklentilerine uygun olan bireylerdir. Bu bireyler, sosyal etkileşimlerde, dil becerilerinde, algısal işlemlerde ve davranışlarda genellikle benzer özellikler sergilerler. Nörotipik bireylerin beyinleri, genellikle tipik bir şekilde gelişir ve işlev görür. Bu bireyler, sosyal etkileşimlerde kolaylıkla iletişim kurabilir, sosyal ipuçlarını algılayabilir ve sosyal normlara uyum sağlayabilirler. Dil becerileri gelişmiş olan bireyler, iletişimde anlaşılırlığı sağlama konusunda avantajlıdırlar. Algısal işlemlerde de genellikle tipik bir şekilde çalışan beyinleri sayesinde, çevrelerindeki bilgileri doğru bir şekilde işleyebilir ve yorumlayabilirler.

Nörotipik temel unsurla ilişkilendirilen kişilerin davranışları da genellikle toplumun beklentilerine uygun olarak şekillenir. Toplumun kabul ettiği normlara uyum sağlama konusunda daha kolaylıkla başarılı olurlar. Bu bireyler, genellikle sosyal etkileşimlerde uygun davranışlar sergilerler ve sosyal normlara uyum sağlarlar. Bununla birlikte her nörotipik bireyin davranışları arasında da farklılıklar olabilir çünkü her bireyin kişisel özellikleri ve deneyimleri farklıdır.

Nörotipik bireylerin çoğunluğu, toplumun beklentilerine uygun olarak işlev gördüğü için genellikle nöroçeşitlilik spektrumunda daha az farkındalık oluşabilir. Nörotipik unsurla bağdaştırılan bireylerin varlığı, bu spektrumunun bir parçası olarak kabul edilmelidir. Her bireyin kendine özgü bir beyin ve sinir sistemi yapısı olduğunu anlamak, toplumun daha kapsayıcı bir şekilde çeşitlilik konusunda farkındalık geliştirmesine yardımcı olabilir.

2. Nöroçeşitli 

Nöroçeşitliliğin temel unsurlarından biri, nöroçeşitli bireylerin farklı öğrenme stillerine sahip olmasını ifade eder. Bazı insanlar görsel olarak daha iyi öğrenirken, diğerleri işitsel veya dokunsal olarak daha iyi öğrenme becerilerine sahip olabilir. Bu farklı öğrenme stilleri, eğitim sisteminin çeşitlilik ve esneklik gerektiren bir yaklaşım benimsemesini gerektirir.

Öğretmenlerin ve eğitimcilerin, öğrenme materyallerini çeşitlendirmek ve öğrencilerin farklı öğrenme stillerine uygun öğretim yöntemleri kullanmak için çaba göstermeleri gerekir. Bir diğer temel unsur ise nöroçeşitliğin duyusal hassasiyetlerdeki farklılıkları içermesidir. Bazı insanlar, belirli seslere veya dokunsal uyaranlara karşı daha hassas olabilirken, diğerleri bu uyaranlara daha az tepki verebilir. Bu durum, nöroçeşitliğin bir sonucu olarak ortaya çıkar ve bireylerin çevresel uyaranlara farklı şekillerde tepki vermesine neden olabilir. Dolayısıyla toplumun nöroçeşitliği anlaması ve duyarlı olması önemlidir.

Sesli veya görsel uyarıcılardan kaçınmak veya uyaranları sınırlamak yerine, çevremizi nöroçeşitliğe uygun hale getirmek ve herkesin rahat hissetmesini sağlamak daha iyidir. Nöroçeşitliliğin bir diğer önemli unsuru, bireylerin sosyal etkileşimlerindeki farklılıkları içermesidir. Nöroçeşitlik sahibi olan bireyler, sosyal becerilerde veya iletişimde zorluklar yaşayabilirler. Bunun nedeni, beyinlerinin farklı çalışma şekilleri ve sinir sistemlerindeki farklılıklardır. Yaşanan bu durum, nöroçeşitliğin bir sonucu olarak kabul edilmeli ve bireylere daha fazla anlayış ve destek sağlanmalıdır. Örneğin sosyal etkileşim becerilerini geliştirmek için terapi veya eğitim programları sunulabilir.

Nöroçeşitlilik

Nöroçeşitlilik Neleri Kapsamaktadır? 

Araçtırmalara göre nöroçeşitlilik (Neurodivergent), bireylerin beyinlerinin farklı çalışma şekillerine ve işlevlerine sahip olduğu bir kavramdır. Bu durum, insanların zihinsel, duygusal ve davranışsal olarak çeşitli farklılıklar göstermesine neden olur ve aynı zamanda birçok farklı tanımlama ve teşhis altında yer alan bir dizi koşulu içerir. Bunlar arasında otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), öğrenme güçlüğü, disleksi, Tourette sendromu, dispraksiya, bipolar bozukluk, şizofreni ve depresyon gibi durumlar bulunur. Her biri kendi belirtileri ve etkileriyle birlikte gelir ve bireylerin yaşamlarını farklı şekillerde etkiler.

Nörolojik farklılıklar toplumda hala yeterince anlaşılmayan bir konudur ve birçok insan bu farklılıkları hala tam olarak anlamakta güçlük çeker. Dolayısıyla, nöroçeşitlilik hakkında farkındalık yaratmak ve insanları bilgilendirmek toplumsal bilinci artırmaya yönelik yapılacak en güzel eylemlerden biridir.

Nöroçeşitlilik kavramı bir kişinin zeka düzeyi, yetenekleri veya potansiyeli hakkında bir şey söylemez. Sadece beyinlerinin farklı çalışma şekillerini ifade eder. Bu sebeple farklı kişilerin potansiyellerini gerçekleştirebilmeleri için desteklenmeleri ve anlaşılmaları gerekir. Bu sayede toplumda farklılıkların kabul edilmesi ve değer verilmesi gerektiğini vurgulanır. Her bireyin kendine özgü bir beyin yapısı ve çalışma şekli olduğunu anlamak, daha kapsayıcı bir toplum oluşturmak için önemlidir.

Nöroçeşitlilik Belirtileri Nelerdir? 

Kişiden kişiye nöroçeşitlilik belirtileri, genel olarak bakıldığında ortak belirtilerin mevcut olduğu gözlemlenir. Bu belirtiler genellikle çocukluk döneminde ortaya çıkar, bazı durumlarda yetişkinlikte de fark edilebilir.

  • Sosyal Etkileşimde Zorluklar: Farklı nörolojik yapıya sahip bireyler, sosyal etkileşimde zorluklar yaşayabilir. İletişim kurma, göz teması kurma, beden dili okuma gibi becerilerde güçlük çekebilirler. Bu durum, sosyal ilişkilerde sıkıntılar yaşamalarına neden olabilir.
  • Tekrarlayıcı Davranışlar: Kişi, tekrarlayıcı davranışlara sıklıkla eğilim gösterir. Örneğin, sürekli ellerini sallama, parmaklarını şaklatma, belirli bir kelimeyi tekrar tekrar söyleme gibi davranışlar sergileyebilirler.
  • Duyusal Hassasiyet: Birey, duyusal uyaranlara karşı aşırı hassasiyet gösterebilir. Ses, ışık, dokunma gibi uyaranlar onlar için rahatsız edici olabilir ve bu durum günlük yaşamlarını etkileyebilir.
  • Dikkat Problemleri: Nöroçeşitlilik gösteren bireyler, dikkat problemleri yaşayabilirler. Odaklanma güçlüğü, hiperaktivite, dikkat dağınıklığı gibi sorunlar sıkça görülebilir. Bu durum, öğrenme süreçlerini etkileyebilir.
  • Özel İlgi Alanları: Bu farklılığı taşıyan kişiler, belirli konulara yoğun ilgi duyabilirler. Bahse konu ilgi alanları genellikle sıradışı veya yoğun olabilir. Örneğin matematik, müzik, hayvanlar gibi konulara karşı büyük bir ilgi gösterebilirler.

Her bireyde nöroçeşitlilik belirtileri, farklılık gösterebileceği için tanı ve destek süreci önemlidir. Eğer çocuğunuzda veya sizde bu belirtilerden bazılarını fark ediyorsanız, bir uzmana başvurarak değerlendirme ve destek alabilirsiniz. Mutlu Yaşam Danışmanlık’ta yer alan uzman psikologlar, bu konuda tam destek sağlamak için SAS metodu ile geliştirilmiş çözümleri kullanarak süreci en iyi şekilde yönetmenize yardımcı olabilir.

Nöroçeşitliliğin 8 Temel Prensibi Nedir? 

Nöroçeşitliliğin temel prensipleri, her bireyin güçlü yönlerinin desteklenmesi, destekleyici bir ortamın oluşturulması, iyi iletişimin sağlanması, eşitlik ve adaletin sağlanması, farkındalık ve eğitimin öneminin vurgulanması, işbirliği ve dayanışmanın gerekliliği gibi unsurları içerir. Nöroçeşitlilik konusunda bilinçlenmek ve bu prensipleri hayata geçirmek, daha kapsayıcı bir toplumun oluşmasına katkı sağlar. Toplam 8 prensip aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

  1. Her birey benzersizdir.
  2. Farklılıklar değerlidir.
  3. Herkesin güçlü yönleri vardır.
  4. Destekleyici bir ortam gereklidir.
  5. İyi iletişim önemlidir.
  6. Eşitlik ve adalet sağlanmalıdır.
  7. Farkındalık ve eğitim önemlidir.
  8. İşbirliği ve dayanışma gereklidir.

Önceki yazımıza https://www.mutluyasam.com.tr/surmenaj-nedir/ linkinden ulaşabilirsiniz.

Uzmanlarımızla Akademik Başarınızı ve Seçimlerinizi Tesadüfe Bırakmayın!

Alanındaki başarılı uzmanlarımızla sizlere hızlı ve güvenli hizmetler sunuyoruz.

Sıfır Sınav Kaygısı Paketi

Uzmanımızdan online ya da yüz yüze destek alarak, geleceğinize doğru adımlar atın.

Kurucu Uzman Klinik Psikolog & Psikoterapist & Yazar
Fonksiyonel Wellness Koçu
Burcu YARAPSANLI ZAYİM

Aile Danışmanlığı Paketi

Uzmanımızdan online ya da yüz yüze destek alarak, geleceğinize doğru adımlar atın.

Uzman Klinik Psikolog & Çocuk Gelişim Uzmanı & Aile Danışmanı
Sude ÇAKIR

Cinsel Terapi Paketi

Uzmanımızdan online ya da yüz yüze destek alarak, geleceğinize doğru adımlar atın.

Kurucu Uzman Klinik Psikolog & Psikoterapist & Yazar
Fonksiyonel Wellness Koçu
Burcu YARAPSANLI ZAYİM

İçerikler